Władza rodzicielska w postępowaniu o rozwód
W wyroku rozwodowym sąd obowiązkowo rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi małżonków.
Oznacza to, że jeżeli strony mają dzieci, w pozwie o rozwód musi znaleźć się odpowiednie żądanie dotyczące władzy rodzicielskiej.
Sąd rozwodowy orzeka w tym zakresie na takich samych zasadach jak każdy sąd rodzinny. Może więc:
- pozostawić obojgu rodzicom wspólną władzę rodzicielską,
- ograniczyć władzę rodzicielską jednego z rodziców,
- ograniczyć władzę rodzicielską obojga rodziców,
- zawiesić władzę rodzicielską,
- pozbawić władzy rodzicielskiej jednego z rodziców,
- pozbawić władzy rodzicielskiej oboje rodziców.
Pozostawienie rodzicom wspólnej władzy rodzicielskiej
Sąd może orzec o wspólnej władzy rodzicielskiej na zgodny wniosek stron, jeżeli strony przedstawiły porozumienie rodzicielskie, zgodne z dobrem dziecka.
Zobacz mój wpis o porozumieniu rodzicielskim.
Jeśli rodzice nie przedstawili porozumienia, ale zgodnie wnoszą o pozostawienie wspólnej władzy, sąd może uwzględnić ich wniosek, o ile nie stoi to w sprzeczności z dobrem dziecka.
Wspólna władza rodzicielska jest możliwa tylko wtedy, gdy rodzice nie prowadzą sporów co do sposobu jej wykonywania. Jakiekolwiek poważne konflikty w tym zakresie zazwyczaj uniemożliwiają jej pozostawienie.
Warto podkreślić, że sąd nie „powierza” rodzicom wspólnej władzy — ta przysługuje im z mocy prawa. Sąd decyduje jedynie, co ma się z tą władzą stać po rozwodzie.
Jeżeli sąd pozostawia władzę obojgu rodzicom, musi dodatkowo ustalić, przy którym z rodziców dziecko będzie miało miejsce pobytu (nie ogranicza to władzy rodzicielskiej).
Ustalenie miejsca pobytu wpływa m.in. na:
- obowiązek alimentacyjny,
- pobieranie świadczenia 800+,
- kwestie administracyjne (np. rejon szkoły).
Jednocześnie spór co do miejsca pobytu dziecka może przekonać sąd, że rodzice nie są w stanie współpracować, co uniemożliwi pozostawienie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom.
Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień — jeśli wymaga tego dobro dziecka.
Ograniczenie władzy rodzicielskiej jednego z rodziców
Ograniczenie władzy rodzicielskiej oznacza, że w pewnych sferach życia dziecka rodzice dalej muszą współdziałać, np. wspólnie decydować.
Najczęściej wskazywane przez sądy obszary współdecydowania to:
- sposób leczenia dziecka,
- wybór szkoły, kierunku kształcenia, zawodu,
- kwestie edukacyjne,
- wyjazdy zagraniczne,
- zgoda na wydanie paszportu.
W praktyce zdarza się, że szkoły lub przedszkola błędnie odmawiają rodzicowi wglądu w informacje o dziecku, powołując się na ograniczoną władzę.
Tymczasem:
jeżeli rodzic ma ograniczoną władzę w zakresie edukacji, to oznacza, że w tym zakresie ma pełnię praw i obowiązków.
Może więc m.in.:
- mieć własny dostęp do dziennika elektronicznego,
- uczestniczyć w wywiadówkach, radach rodziców,
- jeździć jako opiekun na wycieczki,
- być zapraszany na uroczystości i zawody.
Placówki edukacyjne powinny zawsze uwzględniać rodzica „niemieszkującego” z dzieckiem na listach mailingowych i w grupach informacyjnych.
Ograniczenie władzy rodzicielskiej obojga rodziców
Sąd może ograniczyć władzę rodzicielską obojga rodziców, gdy ich postępowanie jest sprzeczne z dobrem dziecka. W takiej sytuacji sąd opiekuńczy wydaje stosowne zarządzenia, np.:
- zobowiązuje rodziców lub dziecko do określonych działań (np. praca z asystentem rodziny, terapia),
- zakazuje dokonywania niektórych czynności bez zgody sądu,
- poddaje wykonywanie władzy stałemu nadzorowi kuratora,
- kieruje małoletniego do placówki wsparcia,
- umieszcza dziecko w pieczy zastępczej lub — czasowo — u osób niespełniających wszystkich wymogów dla rodzin zastępczych.
Najczęstszą przyczyną takiej ingerencji jest bardzo silny konflikt rodziców, zagrażający bezpieczeństwu psychicznemu dziecka.
Zawieszenie władzy rodzicielskiej
Zawieszenie następuje w razie wystąpienia przemijającej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej.
Sąd bada sytuację na dzień orzekania.
Przeszkoda musi być niezależna od rodzica, choć może wynikać z jego wcześniejszych działań.
Przykłady:
- pobyt w zakładzie karnym,
- długotrwały pobyt za granicą,
- przewlekła choroba.
Samo pozbawienie wolności nie powoduje automatycznego zawieszenia władzy. Sąd każdorazowo ocenia zdolność rodzica do podejmowania decyzji o dziecku.
Pozbawienie władzy rodzicielskiej
Jest to najsurowsza ingerencja sądu i może dotyczyć jednego lub obojga rodziców.
Pozbawienie następuje, gdy:
- władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody, lub
- rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej, lub
- rodzice rażąco zaniedbują obowiązki wobec dziecka.
Co to jest trwała przeszkoda?
Może to być np.:
- wieloletni pobyt w zakładzie karnym (aż do pełnoletności dziecka),
- wieloletni wyjazd zagraniczny,
- długotrwała ciężka choroba.
Co to jest nadużywanie władzy rodzicielskiej?
Przykłady:
- uzależnienia,
- prowadzenie życia przestępczego,
- przestępstwo na szkodę dziecka,
- wychowywanie dziecka w nienawiści do drugiego rodzica (literatura wskazuje to jako formę przemocy emocjonalnej).
Co oznacza rażące zaniedbywanie obowiązków względem dziecka?
Najczęściej — brak jakiegokolwiek kontaktu z dzieckiem, brak zainteresowania jego losem, nieobecność rodzica, którego miejsce pobytu jest nieznane.
Zobacz mój wpis: jak rozwieść się z małżonkiem, który zniknął?
Jeśli małżonkowie posiadają małoletnie dzieci i zamierzają się rozwieść, to warto skorzystać z pomocy adwokata. Justyna Gumuła – Kędracka w kancelaria adwokackiej w Częstochowa pomaga zarówno w sformułowaniu porozumienia rodzicielskiego, jak i w prowadzaniu spornej sprawy o władzę rodzicielską i miejsce pobytu dziecka.
