Czym jest orzeczenie winy w rozwodzie i co z niego wynika?
Gdy sąd orzeka rozwód, musi ustalić, czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Orzekanie o winie jest obowiązkowe, chyba że małżonkowie wspólnie zdecydują, że nie chcą, aby sąd orzekał o tym, kto jest winny rozpadowi małżeństwa.
Zobacz mój wpis o stanowiskach procesowych w rozwodzie.
Czym jest wina w rozwodzie?
Jak się rozwieść w Częstochowie?
Przypisanie małżonkowi winy w rozkładzie pożycia oznacza, że sąd stwierdził, że małżonek dopuścił się naruszenia obowiązków małżeńskich, które doprowadziło do rozpadu związku.
Obowiązki małżeńskie a wina w rozkładzie pożycia
Polskie prawo rodzinne ustawowo reguluje obowiązki małżonków, które obejmują:
- wspólne pożycie – np. wspólne gospodarowanie, prowadzenie domu,
- wzajemną pomoc – wsparcie w chorobie i codziennych obowiązkach,
- wierność – zakaz zdrady,
- współdziałanie dla dobra rodziny – troska o dobro rodziny, w tym wychowanie dzieci.
Ważne: wina w rozwodzie może być umyślna (np. zdrada) lub nieumyślna (np. alkoholizm). Nie liczy się intencja małżonka, lecz skutek jego zachowania, czyli doprowadzenie do rozpadu pożycia.
Które zachowanie przesądza o winie?
Nie każde naruszenie obowiązków małżeńskich prowadzi do przypisania winy.
Wina jest przypisywana tylko wtedy, gdy naruszenie obowiązków doprowadziło do rozpadu pożycia.
Sąd uwzględnia również model małżeństwa przyjęty przez małżonków. Przykład: jeśli jeden małżonek zarabia, a drugi prowadzi dom, nie można zarzucać gospodyni, że nie pracuje zawodowo.
Charakter winy
Rozpad pożycia może wynikać z:
- pojedynczego zdarzenia – np. zdrady,
- ciągu zdarzeń rozciągniętych w czasie – np. przemoc domowa, alkoholizm, zaniedbania.
Sąd nie koncentruje się wyłącznie na ostatnim wydarzeniu, ale analizuje przyczyny prowadzące do rozpadu pożycia.
Uwaga: podobnie jak w prawie karnym, wina musi być zarzucalna, czyli małżonek musi być świadomy swoich działań. Choroba psychiczna może wykluczyć przypisanie winy.
Przykłady winy w rozwodzie
Najczęstsze naruszenia obowiązków małżeńskich to:
- zdrada,
- alkoholizm lub inne nałogi,
- opuszczenie małżonka,
- przemoc domowa,
- nieprzyczynianie się do potrzeb rodziny,
- brak współdziałania w prowadzeniu domu i wychowaniu dzieci,
- lekkomyślny tryb życia, nielojalność, kłótliwość,
- wyjazd do pracy za granicę powodujący przerwanie więzi,
- naganny stosunek do rodziny współmałżonka.
Współwina małżonków
W polskim prawie wina jest niestopniowalna – sąd nie rozróżnia „większej” lub „mniejszej” winy. Jeśli oboje małżonkowie naruszyli obowiązki, są uznawani za współwinnych rozpadu pożycia małżeńskiego.
Odpowiedź na naruszenie obowiązków małżeńskich – tzw. „dozwolona reakcja”
Nie każde naruszenie obowiązków małżeńskich drugiego małżonka skutkuje przypisaniem współwiny.
Prawo rozwodowe zna pojęcie dozwolonej reakcji, czyli zachowania będącego odpowiedzią na zachowanie drugiego małżonka.
Przykłady dozwolonych reakcji według Sądu Najwyższego:
- rzucenie szklanką, uderzenie łyżką,
- napisanie obraźliwych kartek,
- opuszczenie wspólnego mieszkania z dziećmi.
Uwaga: zachowanie wykraczające poza „dozwoloną reakcję”, np. pobicie, wyrządzenie poważnych obrażeń pogłębia rozkład pożycia i może skutkować przypisaniem winy.
Przebaczenie a wina w rozwodzie
Przebaczenie oznacza, że małżonek wybaczył czyn, który mógł doprowadzić do rozpadu pożycia (np. zdradę), a para powróciła do wspólnego życia.
Jeśli później dochodzi do rozpadu pożycia z innych powodów, wcześniej przebaczone zdarzenie nie jest przyczyną rozkładu.
Jeśli natomiast wystąpi podobne zachowanie jak wcześniej, może mieć ono wpływ na ogólną ocenę winy.
Co wynika z orzeczenia winy w rozwodzie?
Najpoważniejszą konsekwencją winy w rozwodzie jest powstanie tzw. rozszerzonego obowiązku alimentacyjnego. Oznacza to, że małżonek, który jest wyłącznie winny rozkładowi pożycia małżeńskiego może zostać obciążony obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz drugiego małżonka. Pamiętać jednak należy, że musi być również spełniona przesłanka istotnego pogorszenia sytuacji materialnej w związku z rozwodem.
Zobacz mój post o alimentach związanych z winą w rozwodzie.
Orzeczenie o winie w rozwodzie zasadniczo nie wpływa na rozstrzygnięcia sądu dotyczące małoletnich dzieci stron. W szczególności nie wpływa na alimenty na rzecz dzieci. Nie ma też wpływu na rozstrzygniecie o władzy rodzicielskiej, ani miejscu pobytu dzieci, chyba że wina jest bezpośrednio związana również z przemocą stosowną bezpośrednio wobec dzieci. Sąd rozdziela więc zachowanie osoby, jako małżonka od zachowania osoby jako rodzica. Nie każdy, kto jest złym małżonkiem, jest również złym rodzicem.
Sąd rozwodowy nie jest również sądem nad całokształtem życia człowieka. Nie mają więc zazwyczaj znaczenia zachowania małżonka wobec innych ludzi, a nawet popełnianie przez tego małżonka czynów zabronionych niezwiązanych w żaden sposób z rodziną. Sąd rozwodowy nie bada, czy ktoś jest dobrym, czy złym człowiekiem, ale bada, czy zachowanie tej osoby wpłynęło na rozpad więzi małżeńskich. Postępowanie dowodowe należy więc nakierować na wykazywanie związku pomiędzy zachowaniami małżonka a rozpadem więzi.
Podsumowanie
Zagadnienie winy w rozwodzie to skomplikowane zagadnienie prawne. Ustalenie winy wymaga rozważenia wielu aspektów życia małżonków i szczegółowej analizy dowodów. Jeśli rozważasz rozwód z winy małżonka, warto skorzystać z porady adwokata. Adwokat Justyna Gumuła-Kędracka prowadzi wieloletnią praktykę w zakresie postępowań o rozwód, pomagając swoim klientom przetrwać najtrudniejszy często okres w ich życiu. Rozwód z orzeczeniem winy jest to na pewno ta sytuacja życiowa, w której warto skorzystać z profesjonalnej pomocy.
