Wspólność majątkowa małżeńska – czy zawsze występuje?
Co do zasady z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami ustawowa wspólność majątkowa małżeńska. Od tej zasady przewidziano jednak kilka wyjątków.
1. Brak wspólności majątkowej małżeńskiej na skutek umowy (intercyzy)
Wspólność majątkowa nie powstaje, jeżeli przyszli małżonkowie przed ślubem, albo już po zawarciu małżeństwa, podpiszą umowę majątkową małżeńską (tzw. intercyzę).
Umowa ta może ustanawiać:
- rozdzielność majątkową,
- rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków,
- albo rozszerzać lub ograniczać wspólność.
2. Ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej z mocy orzeczenia sądu lub innych zdarzeń
a) rozwód
Najważniejszym powodem ustania wspólności majątkowej jest rozwód.
Wspólność ustaje z dniem uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, a więc trwa także w trakcie samego postępowania rozwodowego.
b) separacja
Orzeczenie separacji również powoduje powstanie rozdzielności majątkowej.
Po zniesieniu separacji powstaje ponownie ustawowy ustrój majątkowy, chyba że małżonkowie zgodnie wniosą o utrzymanie rozdzielności.
c) rozdzielność majątkowa ustanowiona przez sąd
Nie zawsze trwanie we wspólności majątkowej jest korzystne dla małżonków. Dlatego z ważnych powodów każdy z nich może żądać w sądzie ustanowienia rozdzielności majątkowej.
Co to są „ważne powody”?
To takie okoliczności, które:
- są zawinione przez jednego z małżonków,
- i zagrażają interesowi majątku wspólnego.
Najczęściej są to:
- trwonienie majątku,
- zaniedbywanie obowiązków rodzinnych,
- nałogi, hazard,
- dokonywanie ryzykownych operacji finansowych,
- uporczywy brak udziału w zaspokajaniu potrzeb rodziny,
- długotrwała separacja faktyczna,
- poważne konflikty uniemożliwiające wspólne zarządzanie majątkiem.
Co nie jest ważnym powodem?
- choroba jednego z małżonków,
- prowadzenie działalności gospodarczej i związane z tym ryzyko,
- chęć ochrony majątku przed wierzycielami jednego z małżonków.
Rozdzielności majątkowej może żądać także wierzyciel
Wierzyciel jednego z małżonków może domagać się ustanowienia rozdzielności, jeśli:
- posiada przeciwko małżonkowi tytuł wykonawczy,
- a egzekucja jest niemożliwa, ponieważ cały majątek dłużnika jest objęty wspólnością małżeńską.
Rozdzielność umożliwia podział majątku wspólnego i uzyskanie „udziałów”, z których wierzyciel może prowadzić egzekucję.
Data powstania rozdzielności majątkowej
Rozdzielność powstaje z dniem wskazanym w wyroku. Zwykle jest to:
- dzień wytoczenia powództwa, lub
- dzień orzekania.
Rozdzielność majątkowa z datą wsteczną
W wyjątkowych sytuacjach sąd może ustanowić rozdzielność z datą wcześniejszą niż dzień wniesienia pozwu. Dopuszczalne jest to wtedy, gdy:
- istnieją ważne powody,
- oraz zachodzą wyjątkowe wypadki (np. małżonkowie od dawna żyją w rozłączeniu).
Jeżeli sąd ustanowi rozdzielność z datą wsteczną:
- wspólność majątkowa nie istnieje od tej daty,
- a czynności prawne dokonane w tym okresie zostają ocenione tak, jakby małżeństwo miało wtedy rozdzielność.
Przykład: jeśli małżonkowie kupili nieruchomość po dacie wstecznej, nabędą ją jako współwłaściciele, a nie do majątku wspólnego.
Rozdzielność przymusowa a umowy majątkowe
Ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd nie wyłącza możliwości zawarcia później umowy majątkowej małżeńskiej.
Wyjątki!!!
jeśli rozdzielność ustanowiono na żądanie wierzyciela, małżonkowie mogą zawrzeć umowę dopiero po podziale majątku, po zaspokojeniu wierzyciela, albo po 3 latach od ustanowienia rozdzielności.
Oznacza to, że po spłacie wierzyciela lub po pojednaniu małżonkowie mogą wrócić do wspólności majątkowej.
Podsumowanie
Problemy dotyczące wspólności majątkowej bywają skomplikowane. W przypadku wątpliwości warto zasięgnąć porady profesjonalisty — np. adwokata specjalizującego się w prawie rodzinnym i majątkowym. Adwokat Justyna Gumuła – Kędracka w swojej kancelarii adwokackiej w Częstochowie doradza w zakresie ustrojów majątkowych małżeńskich.
