Czy da się przeprowadzić eksmisję w rozwodzie?
Oboje małżonkowie mają prawo do zamieszkiwania w lokalu, nawet jeśli właścicielem tego lokalu jest tylko jeden z nich. Po złożeniu pozwu o rozwód, małżonek, który jest właścicielem lokalu, nie ma prawa uniemożliwić drugiemu małżonkowi wspólnego zamieszkiwania. Prawo chroni w ten sposób małżonka słabszego ekonomicznie przed utratą dachu nad głową z dnia na dzień. Prawa tego nie można zmienić, nawet w wyniku zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej.
W przypadku podjęcia próby siłowego usunięcia małżonka z lokalu np. poprzez wymianę zamków pod jego nieobecność, małżonek ma prawo żądać umożliwienia mu korzystania z lokalu np. poprzez złożenie pozwu o dopuszczenie do współposiadania.
Czy jest możliwa eksmisja małżonka?
Eksmisja małżonka jest możliwa, jednak prawo to jest ograniczone.
W trakcie trwania postępowania o rozwód eksmisja jest możliwa wyjątkowo. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka.
Co oznaczają wyjątkowe wypadki, o których mówi przepis o eksmisji małżonka?
Eksmisja jest możliwa wtedy, gdy postępowanie małżonka jest rażąco naganne. Postępowanie małżonka uniemożliwia wspólne korzystanie z lokalu.
Eksmisja z lokalu należącego do obojga małżonków
Eksmisja jest możliwa wtedy, gdy lokal mieszkalny (mieszkanie, dom) jest we własności obojga małżonków lub jest przez nich wspólnie posiadany (np. najem). Nie można orzec eksmisji małżonka z lokalu stanowiącego jego majątek osobisty. Nie można również orzec eksmisji małżonka, gdy lokal jest mieszkaniem służbowym tego małżonka.
Małżonek, w stosunku do którego prawomocnie orzeczono eksmisję, traci przysługujące mu dotychczas prawo zamieszkiwania we wspólnym lokalu. Małżonek nie traci natomiast przysługującego wspólnie obojgu małżonkom prawa własności lokalu. Prawo własności lokalu w dalszym ciągu może więc być przedmiotem podziału majątku. Eksmisja nie wpływa w żaden sposób na wynik podziału majątku.
Eksmisja a ochrona lokatorów
Czy w trakcie małżeństwa jest możliwa eksmisja małżonka na podstawie ustawy o ochronie praw lokatorów?
W trakcie trwania małżeństwa, w trakcie rozwodu, jak również po rozwodzie możliwa jest eksmisja małżonka na podstawie przepisów z ustawy o ochronie praw lokatorów.
Współlokator może wytoczyć powództwo o nakazanie przez sąd eksmisji małżonka, rozwiedzionego małżonka lub innego współlokatora tego samego lokalu, jeżeli ten swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.
Co to jest rażąco naganne postępowanie?
Zgodnie z orzecznictwem rażąco naganne postępowanie ma miejsce zwłaszcza wtedy, gdy stałe nadużywanie przez małżonka alkoholu, wywoływanie awantur i dopuszczanie się aktów przemocy stanowi zagrożenie dla życia, zdrowia lub spokoju pozostałego małżonka i innych członków rodziny, zwłaszcza małoletnich dzieci.
Warto pamiętać, że to osoba żądająca eksmisji musi wykazać przed sądem, że jej współlokator dopuszcza się rażąco nagannego postępowania.
Pamiętać należy również, że przepisy tej ustawy mają zastosowanie do lokatorów. Lokatorzy to osoby, które zajmują lokal na podstawie innego tytułu niż prawo własności np. na podstawie umowy najmu. Jeśli więc małżonkowie są współwłaścicielami lokalu mieszkalnego to eksmisja współmałżonka będzie możliwa tylko w wyroku rozwodowym.
W przypadku nakazania przez sąd eksmisji współmałżonka, jako współlokatora, sąd ma możliwość przyznania osobie eksmitowanej uprawnienia do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Nie jest to jednka obligatoryjne. Ponadto, uprawnienie do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego może być przyznane tym eksmitowanym współlokatorom, których rażąco naganne postępowanie nie spełnia ani przesłanki stosowania przemocy domowej, ani nie wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, ani nie czyni uciążliwym korzystania z innych lokali w budynku. Powoduje to, że krąg osób eksmitowanych na podstawie omawianych przepisów, którym sąd może przyznać prawo do lokalu socjalnego, jest bardzo wąski.
Pamiętać należy, że eksmisja w wyroku rozwodowym na podstawie przepisów prawa rodzinnego możliwa jest jedynie wyjątkowo. Natomiast przepisy o eksmisji współlokatora ze wspólnie zajmowanego lokalu nie zawierają przesłanki wyjątkowości. Rozważając więc powództwo o eksmisję współmałżonka warto zasięgnąć porady adwokata, które przepisy będą skuteczniejsze w naszym przypadku.
Eksmisja a przemoc domowa
Wniosek o wydanie nakazu ochrony
Jeżeli małżonkowie zamieszkują wspólnie, a jeden z małżonków stosuje przemoc domową wobec drugiego małżonka lub innych osób współzamieszkujących, osoba doznająca przemocy może żądać, aby sąd, w postępowaniu nieprocesowym, zobowiązał małżonka do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania. Sąd nakłada również zakaz zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Żądanie to składamy w ramach wniosku o wydanie nakazu ochrony.
Przepis ten znajduje zastosowanie również, gdy:
– osoba dotknięta przemocą w rodzinie opuściła wspólnie zajmowane mieszkanie z powodu stosowania wobec niej przemocy w tym mieszkaniu;
– małżonek stosujący przemoc w rodzinie opuścił wspólnie zajmowane mieszkanie;
– małżonek stosujący przemoc w rodzinie, okresowo lub nieregularnie przebywa w mieszkaniu wspólnie z osobą dotkniętą przemocą w rodzinie.
Z wniosku o wydanie nakazu ochrony powinno wyraźnie wynikać, że przyczyną domagania się usunięcia danej osoby z miejsca zamieszkania jest stosowanie przemocy domowej.
Przesłanki z ustawy o przemocy domowej
Aby sąd wydał nakaz opuszczenia lokalu, muszą zostać spełnione dwie przesłanki.
Przesłanka pierwsza
Stosowanie przemocy domowej.
Przemoc domowa jest to jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności:
a) narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia,
b) naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną,
c) powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę,
d) ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej,
e) istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej.
Inaczej niż w przypadku znęcania, zachowanie stanowiące przemoc domową może mieć jednorazowy charakter.
Przesłanka druga
Stosując przemoc domową, osoba ta czyni wspólne zamieszkanie szczególnie uciążliwym.
Pamiętać również należy, że przepisy te mają zastosowanie w przypadku, gdy przemoc domowa stosowana jest w sposób bieżący. Nie wskazujemy więc tutaj na zdarzenia, które miały miejsce w odległej przeszłości i nie są powtarzane obecnie. Chodzi tutaj o odseparowanie sprawcy przemocy od osoby pokrzywdzonej, która doznaje przemocy w danym momencie.
W przypadku tego postępowania istotne jest, że nie ma znaczenia tytuł do lokalu osoby eksmitowanej. Na podstawie przepisów ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej można eksmitować również jedynego właściciela.
Ponadto sąd ma możliwość zakazania osobie stosującej przemoc:
- zbliżania się do miejsca zamieszkania i jego bezpośredniego otoczenia,
- kontaktu z osobą doznającą przemocy,
- zbliżania się do osoby doznającej przemocy,
- przebywania w określonych miejscach.
Jest to możliwe także wtedy, gdy nie przebywa ona w miejscu zamieszkania osoby doznającej przemocy. Takie rozwiązanie pozwala chronić osobę doznającą przemocy w miejscu zamieszkania i jego otoczeniu, ale również poza nim.
Co ważne, w przypadku złożenia wniosku o wydanie nakazu ochrony sąd orzeknie w ciągu miesiąca od dnia złożenia wniosku. Sąd może również udzielić zabezpieczenia, które powinno zostać wydane niezwłocznie, ale nie później niż w terminie 3 dni.
Do wykonania postanowienia sądu nie stosuje się przepisów o prawie do lokalu socjalnego ani okresu ochronnego trwającego od listopada do marca, kiedy to co do zasady nie wykonuje się orzeczeń o opróżnieniu lokalu. Osoba stosująca przemoc domową nie ma również prawa do pomieszczenia tymczasowego.
Jak się przygotować do postępowania o eksmisję małżonka?
Eksmisja małżonka to skomplikowane zagadnienie, dlatego w sytuacji, gdy rozważamy skorzystanie z takiego rozwiązania warto skorzystać z pomocy adwokata. Adwokat Justyna Gumuła-Kędracka świadczy w Częstochowie pomoc prawną w zakresie eksmisji małżonków oraz ustawy o przeciwdziałaniu przemocy.
