Kiedy przysługują alimenty z niedostatku w rozwodzie?
Zgłoszenie roszczenia o alimenty od małżonka jest możliwe w dwóch sytuacjach:
- w przypadku niedostatku,
- w przypadku istotnego pogorszenia sytuacji materialnej w związku z rozwodem.
Zobacz mój wpis o rozszerzonym obowiązku alimentacyjnym w rozwodzie.
W przypadku alimentów mówimy o małżonku uprawnionym- małżonku, który otrzymuje alimenty i małżonku zobowiązanym – małżonku, który płaci alimenty.
Alimenty z niedostatku
Czym jest zwykły obowiązek alimentacyjny?
Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
Czasami ten rodzaj alimentów określa się jako zwykły obowiązek alimentacyjny. Niedostatek jest bowiem przesłanką również innych rodzajów obowiązku alimentacyjnego, z wyjątkiem obowiązku alimentacyjnego rodziców w stosunku do małoletnich dzieci.
Zobacz mój wpis o alimentach dla dzieci.
Powyższe oznacza, że aby otrzymać ten rodzaj alimentów należy spełnić 2 kryteria:
- znaleźć się w niedostatku,
- nie zostać uznanym za wyłącznie winnego rozkładowi pożycia.
Czym jest niedostatek?
Niedostatek to sytuacja, w której osoba własnymi siłami nie jest w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb w całości lub w części. Usprawiedliwione potrzeby to takie, które zapewnią małżonkowi uprawnionemu normalne bytowanie. Chodzi więc tutaj o zwykłe potrzeby związane z codziennym życiem. Niedostatek musi wynikać z braku zdolności małżonka do zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb samodzielnie. Brak zdolności do zaspokojenia własnych potrzeb może się wiązać z: niepełnosprawnością małżonka, przewlekłą chorobą, podeszłym wiekiem, brakiem podjęcia edukacji i pracy zawodowej z uwagi na pracę w gospodarstwie domowym i wychowywanie dzieci, jeśli małżonek jest w wieku, w którym uzyskanie kwalifikacji zawodowych i podjęcie pracy jest niemożliwe albo znacząco utrudnione. Niedostatek natomiast nie musi być związany z rozwodem. Może on wynikać z ogólnej sytuacji życiowej małżonka uprawnionego. Niedostatek nie jest w żaden sposób związany z korzystaniem przez małżonka z pomocy społecznej. Obowiązek ciążący na rozwiedzionym małżonku wyprzedza bowiem obowiązek państwa w tym zakresie.
Wysokość alimentów z niedostatku
Wysokość alimentów z niedostatku jest uzależniona od potrzeb małżonka uprawnionego oraz możliwości zarobkowych małżonka zobowiązanego. Jeśli niedostatek zaistnieje po stronie obojga małżonków, wówczas sąd rozwodowy nie obciąży małżonka winnego obowiązkiem alimentacyjnym.
Ważne jest, że małżonek uprawniony może mieć jakieś możliwości zaspokojenia swoich potrzeb, a więc może posiadać rentę, emeryturę, czy niski dochód. Chodzi tutaj o sytuację, w której małżonek ten nawet pomimo posiadania dochodu nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb.
Z orzecznictwa wynika, że obowiązek alimentacyjny z niedostatku ustaje, gdy osoba uprawniona z własnej winy nie wykorzystuje zdolności do pracy. Tak więc, gdy po stronie małżonka uprawnionego powstaną możliwości zarobkowe, można wnosić o uchylenie obowiązku alimentacyjnego.
Alimenty z niedostatku a podział majątku
Podział majątku zasadniczo nie wpływa na kwestie alimentacyjne. Jednakże podział majątku może spowodować, że małżonek uprawniony znajdzie się w sytuacji, w której nie będzie już w niedostatku. Wówczas podział majątku może wpłynąć na istnienie obowiązku alimentacyjnego.
Brak wyłącznej winy w rozkładzie pożycia
Aby ubiegać się o alimenty z niedostatku, nie można również zostać uznanym za osobę wyłącznie winną rozkładowi pożycia małżeńskiego. Oznacza to, że alimentów z niedostatku może żądać również małżonek, który został uznany za współwinnego rozpadowi pożycia. Roszczenie to jest możliwe także w przypadku braku orzekania o winie.
Kiedy wygasa obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka?
Obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże, gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu. Jednakże ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.
Obowiązek alimentacyjny zasadniczo wygasa więc z dniem zawarcia nowego związku małżeńskiego przez małżonka uprawnionego. Natomiast w przypadku alimentów z niedostatku wygasa on również po 5 latach od rozwodu. Jedynie w wyjątkowych okolicznościach sąd rodzinny może przedłużyć trwanie tego obowiązku alimentacyjnego. Okoliczności te sąd ocenia w świetle zasad współżycia społecznego. Małżonkowie, którzy przez wiele lat pozostawali w bliskim związku, również po rozwodzie nie powinni być obojętni na swój los. Jeśli więc małżonek uprawniony znajduje się lub znalazł się w sytuacji szczególnie ciężkiej, której nie zawinił, to sąd może przedłużyć alimenty. Do oceny, czy zachodzą wyjątkowe okoliczności, sąd bierze również pod uwagę:
- sytuację małżonków przed rozwodem np. długotrwałość pożycia małżeńskiego,
- sytuację materialną małżonka zobowiązanego np. znacznie wyższe zarobki tego małżonka od małżonka uprawnionego,
- bieżącą trudną sytuację rodzinną obojga małżonków np. wielodzietność małżonka zobowiązanego,
- wyjątkowo możliwość uzyskania pomocy przez małżonka uprawnionego ze strony krewnych- jedynie, jeśli są oni chętni, ponieważ w świetle prawa obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych.
Jeśli szukasz rozwiązania swojej sprawy, skorzystaj z porady prawnej klikając przycisk poniżej.
